De vertrouwenspersoon

De vertrouwenspersoon verzorgt de opvang van degene die zich geconfronteerd voelt met seksuele intimidatie en heeft ook een preventieve taak.

Zie ook: Vertrouwenspersoon beschuldigde

Positionering

Bij de aanstelling van een vertrouwenspersoon wordt een specifiek benoemingscontract opgesteld, dat naast de gebruikelijke bepalingen tevens bepalingen bevat die in de taak- en functieomschrijving van de vertrouwenspersoon zijn neergelegd. Verder wordt de vervanging geregeld bij ziekte van de vertrouwenspersoon. Hij/zij is rechtstreeks verantwoording schuldig aan het bevoegd gezag. Voortijdig ontslag uit de functie van vertrouwenspersoon is mogelijk, als deze bijvoorbeeld niet meer het vertrouwen geniet van de organisatie of als de taken niet naar behoren vervult worden of het belang van betrokkenen wordt geschaadt.

Een vertrouwensman of een vertrouwensvrouw ?

Op grond van het feit dat de meeste klachten afkomstig zijn van vrouwen, lijkt het van belang om in ieder geval een vrouw als vertrouwenspersoon te benoemen. Worden meerdere vertrouwenspersonen aangesteld, dan is het aanbevelenswaardig om ook een man als vertrouwenspersoon te benoemen. Het vermoeden bestaat dat mannen zich eerder tot een man wenden. In ieder geval hebben de melders een keuze of ze hun melding voorleggen aan een vertrouwensman of -vrouw. Verder maakt een man in de functie van vertrouwenspersoon duidelijk, dat bestrijden en voorkomen van seksuele intimidatie niet uitsluitend een vrouwenaangelegenheid is.

Gewenste omgangsvormen of seksuele intimidatie?

Een vertrouwenspersoon voor alle vormen van grensoverschrijdend gedrag heeft als voordeel dat leden van organisatie die bij deze vertrouwenspersoon binnen stappen niet direct gestigmatiseerd worden als slachtoffer van seksuele intimidatie. Het nadeel is dat melder minder expliciet worden uitgenodigd om met klachten over seksuele intimidatie te komen. Bovendien valt de boodschap weg dat de directie de preventie en bestrijding van het verschijnsel seksuele intimidatie zo belangrijk vindt dat er een specifieke functionaris voor wordt benoemd. Dit kan afbreuk doen aan de preventieve werking die uitgaat van een vertrouwenspersoon seksuele intimidatie. Voor de vertrouwenspersoon betekent dat de noodzaak van specifieke deskundigheid inzake de begeleiding van slachtoffers seksuele intimidatie minder prominent aanwezig is. Tevens lijkt het minder van belang om de rechtspositionele bescherming van de vertrouwenspersonen vast te leggen. In de praktijk blijkt dit noodzakelijk, omdat vertrouwenspersonen seksuele intimidatie soms schade in hun loopbaan ondervinden als gevolg van het feit dat zij deze vertrouwensfunctie hebben vervuld.

Een interne of een externe vertrouwenspersoon ?

Het voordeel van een interne vertrouwenspersoon is dat deze het vertrouwen in de organisatie zal genieten bij cliënten en personeel en makkelijk toegankelijk is voor het personeel. Daarnaast is de vertrouwenspersoon op de hoogte van de heersende cultuur en kan op basis hiervan adviezen geven die kans van slagen hebben om seksuele intimidatie te voorkomen; Een nadeel is dat de interne vertrouwenspersoon binnen de drukke werkzaamheden tijd moet vinden voor vertrouwenstaken. In een klein team is daarnaast de kans groot om dagelijks te moeten omgaan met iemand over wie een melding van seksuele intimidatie is binnengekomen

Externe vertrouwenspersonen hebben als voordeel dat de vertrouwenspersoon geen binding heeft met de organisatie waardoor deze de melder objectief kan adviseren. De externe vertrouwens- persoon beschikt over meer handelingsruimte zoals tijd om opvang, begeleiding en eventueel het indienen van een specifieke klacht uit te voeren. Een nadeel is dat de vertrouwenspersoon minder toegankelijk is voor personeel en vaak minder op de hoogte is van de cultuur binnen de organisatie.

Voor opleidingen tot vertrouwenspersonen verwijzen we naar de Landelijke Vereniging Van Vertrouwenspersonen: http://www.lvvv.nl/

Functieprofiel

Competenties

• De vertrouwenspersoon is een sociaal,toegankelijk oprecht en gezaghebbend persoon die het vertrouwen geniet van de bij de organisatie betrokken personen( medewerkers en managers); is thuis in de cultuur van de organisatie.

Vaardigheden

• De vertrouwenspersoon heeft inzicht in de aard en omvang van de problematiek seksuele intimidatie en in de mogelijke reacties en emotionele gevolgen van slachtoffers van seksuele intimidatie.
• De vertrouwenspersoon is zowel mondeling als schriftelijk zeer communicatief vaardig
• De vertrouwenspersoon heeft inzicht in eigen handelen
• De vertrouwenspersoon is advies-en gespreksvaardig en heeft kennis en vaardigheden om zichzelf en het onderwerp seksuele intimidatie aan de doelgroepen te kunnen presenteren.

Kwaliteiten

• Heeft levenservaring, is integer en heeft een evenwichtige persoonlijkheid.
• Kan reflecteren op het eigen gedrag en dat van de ander.
• Kan omgaan met vertrouwelijke informatie en met weerstanden.
• Is in staat om zich onafhankelijk op te stellen.

Kennis

• De vertrouwenspersoon heeft globale kennis van mogelijke rechtspositionele en justitiële gevolgen van het indienen van een klacht.
• De vertrouwenspersoon heeft kennis van de individuele en groeps-processen die spelen bij seksueel grensoverschrijdend gedrag.
• De vertrouwenspersoon heeft kennis van de interne organisatiestructuur en cultuur.

Taken vertrouwenspersoon

De vertrouwenspersoon:

• ziet erop toe dat iedereen binnen de organisatie op de hoogte is van het bestaan van de vertrouwenspersoon, de klachtenprocedure;
• De vertrouwenspersoon kan een (pro)actieve rol vervullen bij het veranderen van de organisatiecultuur met als doel de preventie van ongewenste omgangsvormen. Voorbeelden hiervan zijn: zelf op mensen afstappen die ongewenst gedrag vertoonden of het onderwerp met leidinggevenden aankaarten en hen stimuleren erop te letten.
• is medeverantwoordelijk voor een veilig werkklimaat.
• functioneert als eerste aanspreekpunt bij meldingen van seksuele intimidatie en zorgt voor de eerste opvang en begeleiding van degene die met seksuele intimidatie is geconfronteerd.
• zoekt samen met de melder naar oplossingen, geeft ondersteuning en advies engaat na of een oplossing in de informele sfeer tot de mogelijkheden behoort;
• geeft informatie over de mogelijk te volgen procedures, naast interne klachtenprocedure ook strafrechtelijke of civielrechtelijke procedure en de consequenties daarvan;
• stelt op verzoek van de melder de klacht op schrift of ondersteunt de melder daarbij en stuurt deze naar de secretaris van de klachtencommissie;
• Indien nodig verwijst de vertrouwenspersoon de melder naar (in)formele daarvoor in aanmerking komende (hulpverlenings)instanties en ondersteunt melder bij het inschakelen van deze instanties, hieronder vallen ook politie en officier van justitie;
• doet, in overleg met de melder en bevoegd gezag, aangifte bij zedenpolitie of officier van justitie in geval van ontucht, aanranding en/of verkrachting;
• neemt maatregelen om op korte termijn de leefsituatie van melder te verbeteren, gericht op het stoppen van de seksuele intimidatie. Indien naar de mening van de vertrouwenspersoon de inhoud van de klacht daartoe aanleiding geeft meldt de vertrouwenspersoon de klacht aan het bevoegd gezag;
• geeft emotionele en psychische ondersteuning aan de melder bij het formeel aanhangig maken van de klacht, bij de klachtencommissie en/of staat de melder bij en vertegenwoordigt deze tijdens een klachtenprocedure;
• is verantwoordelijk voor nazorg ten aanzien van de melder, opdat voorkomen wordt dat de melder aangesproken wordt op het feit dat hij/zij seksuele intimidatie aanhangig heeft gemaakt;
• houdt een anonieme registratie bij (o.a. aantallen; aard van de klachten; afwikkeling) op grond waarvan gegevens kunnen worden verstrekt ten behoeve van het jaarverslag;
• draagt mogelijke oplossingen aan waarmee het beleid gericht tegen seksuele intimidatie kan worden opgesteld c.q. bijgesteld;
• draagt bij aan de evaluatie van het takenpakket, werkwijze van de klachtencommissie en van de klachtenprocedure;houdt zich op de hoogte van (landelijke) ontwikkelingen op het terrein van preventie en bestrijding van seksuele intimidatie.

Anonimiteit en vertrouwelijkheid

Anonimiteit en vertrouwelijkheid zijn centrale begrippen bij de taken en bevoegdheden van de vertrouwenspersoon. Een vertrouwenspersoon heeft een vertrouwelijke functie en wordt verwacht dat deze vertrouwelijkheid garandeert. Daarnaast bestaat er een wettelijke meldingsplicht voor het op de hoogte zijn van strafbare feiten en kan anonimiteit niet wettelijk gegarandeerd worden. De vertrouwelijkheid ten opzichte van de melder kan soms strijdig zijn met andere taken, zoals de signalerings- en adviesfunctie. In de praktijk blijkt dit soms onwerkbaar. Bij integriteitaantastingen zijn de belangen van de organisatie ook in het geding en kan het soms niet anders dan een melding ook bij het bevoegd gezag onder de aandacht te brengen. Tevens is de vertrouwenspersoon gebonden aan hetgeen in de eigen klachtenregeling vermeld staat. Organisaties moeten vertrouwelijkheid dus in beginsel altijd proberen te waarborgen. De Landelijke Vereniging van Vertrouwenspersonen(LVVV) heeft over deze materie een brochure uitgebracht. De taken en plichten van de vertrouwenspersoon zijn niet wettelijk vastgelegd. Er zou voor de vertrouwenspersonen, net als voor OR leden, ontslagbescherming en verschoningsrecht moeten gelden.

Literatuur:
-  "Seksualiteitsbeleid? Gewoon doen! Handboek voor GGZ- organisaties", Rutgers Nisso groep, 2003.

-  "De rechtsbescherming van vertrouwenspersonen", I. Speel, Landelijke Vereniging van Vertrouwenspersonen.